Yapay zekâ arkadaşın yerini alabilir mi? 567 kişilik araştırma yanıtladı

Yapay zekâ sohbet botları gündelik sorunlarımızı paylaştığımız, fikir aldığımız birer “dost” haline gelirken, uzmanlar uyarıyor: Yapay zekâ ne kadar insani konuşursa konuşsun, gerçek bir insan bağının yerini alamaz.

Antalya Belek Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Muttalip Alçay, 567 yetişkin katılımcıyla yürüttükleri araştırmanın ışığında, yapay zekâ ile kurulan ilişkilerin sınırlarını değerlendirdi.

Bugünkü teknolojik ve bilimsel çerçevede yapay zekânın gerçek bir arkadaş olamayacağını belirten Dr. Alçay, arkadaşlığın yalnızca karşılıklı konuşmaktan ibaret olmadığını vurguladı: “İnsan ilişkilerinde ortak yaşantılar, karşılıklılık, sorumluluk, duygusal bağ ve birlikte geçirilen gerçek bir hayat vardır. Yapay zekâ ne kadar gelişmiş yanıtlar üretirse üretsin, bu yaşantıyı bir insan gibi deneyimlemez.”

Empatik dil duyguya sahip olduğu anlamına gelmez

Dr. Alçay, yapay zekânın insanları anlıyormuş gibi hissettirmesinin bütünüyle değersiz olmadığını, düşünceleri düzenleme ve farklı perspektifler görme konusunda kısa vadede rahatlatıcı bir işlev görebileceğini ifade etti. Ancak şu uyarılarda bulundu: “Bir sistemin size empatik bir dil kullanarak yanıt vermesi ile başka bir insanın sizin yaşadığınız duygudan gerçekten etkilenmesi aynı şey değildir. Yapay zekâ empatik bir iletişim biçimini başarılı şekilde üretebilir; fakat bu, insanın yaşadığı anlamda bir duygusal deneyime sahip olduğu anlamına gelmez.”

Araştırmadan dikkat çeken bulgular: Bağımlılık ve kırılganlık

Alçay ve ekibinin 567 yapay zekâ kullanıcısıyla gerçekleştirdiği araştırma, teknoloji ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin karmaşık olduğunu ortaya koydu.

Araştırma bulgularına göre;

• Sohbet botu bağımlılığı, psikolojik kırılganlık ve depresif belirtilerle pozitif yönde ilişkili çıktı.
• Daha yüksek sohbet botu bağımlılığı psikolojik kırılganlığı; psikolojik kırılganlık da depresif belirtileri tetikliyor.
• Depresif belirtilerin artması ise daha düşük yaşam doyumuna bağlanıyor.

Dr. Alçay bu bulguların yapay zekâ kullanımını doğrudan “tek başına mutsuz edici” olarak etiketlememek gerektiğini belirterek, tehlikenin kullanımın bağımlılık niteliği kazanmasıyla başladığını vurguladı.

Asıl risk: Gerçek ilişkilerden kaçış

Asıl dikkat edilmesi gereken noktanın yapay zekânın arkadaş gibi konuşması değil, zamanla gerçek sosyal ilişkilerin yerini almaya başlaması olduğunun altını çizen Alçay, şu değerlendirmeyi yaptı: “Gerçek ilişkiler her zaman konforlu değildir. Bazen anlaşılmayız, bazen eleştiriliriz; fakat bizi sosyal ve duygusal açıdan geliştiren şeyler tam olarak bunlardır. Yoğun kullanımda yapay zekânın gerçek ilişkilerin doğal karmaşıklığından kaçmanın kolay bir yolu haline gelmesine dikkat etmek gerekiyor.”

Yapay zekânın iş dünyasında verileri analiz etme ve rutin görevleri otomatikleştirme konusunda büyük avantajlar sağladığını hatırlatan Dr. Alçay, sözlerini şöyle tamamladı: “Yapay zekâyı insanın alternatifi olarak değil, kapasitesini destekleyen güçlü bir araç olarak konumlandırmak daha sağlıklı. Sohbet edebilmek ile arkadaş olmak hâlâ aynı şey değil.”