Selma Çalışır’dan Emeklilik ve Üniversite Üzerine Dikkat Çeken Değerlendirme: “Geleceği Bugünden Planlamalıyız”

Mali Müşavir, Bağımsız Denetçi, Kooperatif Dış Denetçisi, Bilirkişi ve Konkordato Komiseri Selma Çalışır; emeklilik, sosyal güvenlik, bireysel tasarruf, üniversite eğitimi ve geleceğin planlanması üzerine kapsamlı değerlendirmelerde bulundu. Çalışır, toplumların ekonomik yapıları kadar eğitim ve sosyal güvenlik kültürlerinin de zaman içerisinde değiştiğine dikkat çekerek, “İnsan yalnızca bugününü değil, yarınını da planlayabilme kültürünü geliştirmelidir” mesajı verdi.

Türkiye’de ekonomi, sosyal güvenlik, emeklilik ve eğitim başlıkları toplumun geniş kesimlerini doğrudan ilgilendirirken, Mali Müşavir (SMMM), Bağımsız Denetçi, Kooperatif Dış Denetçisi, Bilirkişi ve Konkordato Komiseri Selma Çalışır, kaleme aldığı değerlendirmede dikkat çekici bir perspektif ortaya koydu.

Çalışır, günlük hayatımızın vazgeçilmez parçaları haline gelen emeklilik ve üniversite eğitiminin aslında toplumsal tarih açısından sanıldığı kadar eski olmadığını vurguladı.

Ekonomi ve sosyal güvenlik alanındaki mesleki birikimiyle konuyu yalnızca güncel uygulamalar üzerinden değil, tarihsel ve toplumsal bir perspektiften ele alan Çalışır, özellikle gelecek planlamasının önemine dikkat çekti.

“Bugün Normal Kabul Ettiklerimizin Birçoğu Aslında Çok Yeni”

Selma Çalışır değerlendirmesinde, toplumların bugün doğal kabul ettiği kurumların geçmişine bakıldığında önemli bir gerçekle karşılaşıldığını belirtti.

Çalışır’a göre emeklilik ve üniversite, insanlık tarihi boyunca var olan değişmez kurumlar değil; modern toplumların ekonomik, sosyal ve kültürel dönüşümüyle ortaya çıkan ve zaman içerisinde gelişen yapılar.

Çalışır, bu durumu şu ifadelerle değerlendirdi:

“Bazen bugün sahip olduğumuz bazı kurumları insanlık tarihinin değişmez gerçekleri sanıyoruz. Emeklilik, üniversite… Oysa ikisi de toplumsal hayatımızda düşündüğümüzden çok daha yeni.”

Bu yaklaşımıyla Çalışır, özellikle genç kuşakların ve geleceğe ilişkin karar veren ailelerin, eğitim ve emeklilik konularını yalnızca bugünün şartlarıyla değil, uzun vadeli bir perspektifle ele almaları gerektiğine dikkat çekti.

ABD’deki Emeklilik Sisteminden Türkiye’ye Uzanan Süreç

Çalışır, modern emeklilik sistemlerinin gelişimini anlatırken ABD örneği üzerinden önemli tarihsel bilgiler verdi.

ABD’de bugün milyonlarca insanın hayatında önemli yere sahip olan sosyal güvenlik sisteminin köklerinin 1935 yılında oluşturulan Social Security sistemine kadar uzandığına dikkat çeken Çalışır, ancak sistemin ilk kurulduğu dönemde toplumun tamamını kapsamadığını hatırlattı.

Çalışır’ın değerlendirmesine göre, emeklilik sistemi zaman içerisinde kapsamını genişletti ve bireylerin çalışma hayatlarının ardından ekonomik güvence elde etmesi konusunda önemli bir mekanizma haline geldi.

Ancak emeklilik anlayışının zamanla yalnızca devlet tarafından sağlanan bir gelir modelinden çıkarak bireysel tasarruf ve yatırım anlayışıyla da desteklenmeye başladığına dikkat çekti.

Bu dönüşümün önemli örneklerinden biri olarak 1978 yılında 401(k), 1997 yılında ise Roth IRA gibi bireysel tasarruf araçlarının ortaya çıkmasını gösteren Çalışır, böylece bireyin kendi emekliliği için çalışma hayatı boyunca hazırlık yapması anlayışının güçlendiğini ifade etti.

Çalışır’ın ortaya koyduğu temel düşünce ise oldukça açık:

Emeklilik, yalnızca çalışma hayatının sonunda başlayan bir dönem değil; çalışma hayatı boyunca hazırlık yapılması gereken uzun vadeli bir yaşam planıdır.

Türkiye’de Sosyal Güvenliğin Kilometre Taşları

Türkiye açısından değerlendirildiğinde ise modern sosyal güvenlik sisteminin farklı dönemlerde oluşturulan kurumlarla geliştiğini belirten Çalışır, 1949 Emekli Sandığı, 1964 SSK ve 1971 Bağ-Kur gibi önemli kilometre taşlarına dikkat çekti.

Bu yapıların farklı çalışan gruplarının sosyal güvenlik kapsamına alınmasında önemli rol oynadığını belirten Çalışır, sosyal güvenlik sisteminin yalnızca emeklilik maaşından ibaret olmadığını vurguladı.

Sosyal güvenlik;

çalışma hayatı, yaşlılık, gelir güvencesi, sosyal devlet, bireysel tasarruf ve toplumsal dayanışma gibi birçok başlığın kesiştiği bir alan olarak öne çıkıyor.

Çalışır’ın değerlendirmesinde özellikle dikkat çektiği noktalardan biri ise Bireysel Emeklilik Sistemi’nin Türkiye açısından oldukça yeni bir uygulama olması.

Türkiye’de BES’e ilişkin kanunun 2001 yılında kabul edildiğini ve sistemin 2003 yılında fiilen uygulanmaya başladığını hatırlatan Çalışır, bireyin geleceği için kendi imkanlarıyla tasarruf oluşturmasının önemine işaret etti.

“Emeklilik, Çalışma Hayatının Bittiği Gün Düşünülmemeli”

Selma Çalışır’ın değerlendirmesinin temel mesajlarından biri de emeklilik planlamasının mümkün olduğunca erken başlaması gerektiği yönünde.

Çalışır’a göre emeklilik döneminin ekonomik şartları yalnızca devlet tarafından sağlanan sosyal güvenlik gelirine bırakılmamalı.

Bireyin çalışma hayatı boyunca;

• gelirini planlaması,
• tasarruf alışkanlığı oluşturması,
• yatırım seçeneklerini değerlendirmesi,
• finansal risklerini anlaması,
• uzun vadeli hedeflerini belirlemesi

giderek daha önemli hale geliyor.

Bu yaklaşımın özellikle genç nesiller açısından önem taşıdığını belirten Çalışır, “emeklilik” kavramının yalnızca ileri yaşlarda hatırlanacak bir konu olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Çünkü gelecekteki yaşam standardının önemli bir bölümü, bugünkü kararların sonucu olarak ortaya çıkıyor.

Üniversitelerin Toplumsal Dönüşümdeki Rolü

Selma Çalışır değerlendirmesinde emekliliğin yanı sıra üniversite eğitiminin tarihsel dönüşümüne de geniş yer verdi.

Türkiye’de yükseköğretimin geçmişte toplumun çok küçük bir bölümüne ulaşabildiğini belirten Çalışır, 1970 yılında 25 yaş ve üzerindeki nüfusun yaklaşık yüzde 1’inin yükseköğretim mezunu olduğunu ifade etti.

Bugün ise yükseköğretimin çok daha geniş bir toplum kesimine ulaştığını belirten Çalışır, üniversitelerin Anadolu’nun farklı şehirlerine yayılması ve yükseköğretimin kitleselleşmesiyle birlikte önemli bir toplumsal dönüşüm yaşandığına dikkat çekti.

Ancak Çalışır burada önemli bir ayrım yapılması gerektiğini vurguluyor.

Üniversite sayısının artması ile üniversite eğitiminin niteliğinin artması aynı şey değil.

“Çok Üniversite Başka, İyi Eğitim Başka”

Çalışır’ın değerlendirmesinde öne çıkan en önemli başlıklardan biri de yükseköğretimde nicelik ve nitelik arasındaki fark.

Çalışır, üniversitelerin yalnızca diploma veren kurumlar olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, üniversitenin asıl işlevinin düşünen, sorgulayan, araştıran, üreten ve topluma katkı sağlayan bireyler yetiştirmek olduğunu ifade ediyor.

Bu nedenle bir toplumun eğitim seviyesini yalnızca üniversite mezunu sayısıyla ölçmenin yeterli olmadığını belirten Çalışır, eğitimin bireylerin düşünce dünyasında ve toplumdaki üretim kapasitesinde oluşturduğu değişime bakılması gerektiğini savunuyor.

Çalışır’ın yaklaşımıyla üniversite;

diploma alınan bir bina değil, düşünme kültürünün geliştirildiği bir kurum olmalı.

“Bir Kurumun Yaygınlaşması, Amacının Gerçekleştiği Anlamına Gelmez”

Çalışır, emeklilik ve üniversite konularını birlikte değerlendirirken iki kurum arasında dikkat çekici bir benzerlik kuruyor.

Bir ülkede üniversite mezunlarının sayısının artması, tek başına eğitim kalitesinin yükseldiği anlamına gelmiyor.

Aynı şekilde emekli sayısının artması da insanların emeklilik döneminde refah içinde yaşadığı anlamına gelmiyor.

Çalışır’a göre asıl mesele, kurumların kaç kişiye ulaştığından çok, insan hayatına ne kattığı.

Bu nedenle;

“Çok üniversiteye sahip olmak başka şeydir, iyi eğitim başka.”

“Çok sayıda emekliye sahip olmak başka şeydir, insanların yaşlılıkta onurlu ve refah içinde yaşayabilmesi başka.”

Bu iki cümle, Çalışır’ın değerlendirmesinin temel çerçevesini oluşturuyor.

Çalışır’dan Gençlere Gelecek Mesajı

Mesleki uzmanlık alanları ekonomi, mali müşavirlik, bağımsız denetim, kooperatif dış denetimi, bilirkişilik ve konkordato süreçleri gibi farklı alanlara uzanan Selma Çalışır, ekonomik hayatın içerisinde edindiği deneyimin de etkisiyle geleceğin planlanması konusuna özel önem veriyor.

Çalışır’a göre yeni nesle yalnızca iyi bir okul ve iyi bir iş hedefi göstermek yeterli değil.

Gelecek planlamasının çok daha geniş düşünülmesi gerekiyor.

Bu nedenle çocuklara ve gençlere;

“İyi oku, iyi bir işe gir, emekli ol.”

demek yerine;

“Öğren. Üret. Tasarruf et. Yatırım yap. Düşün. Sorgula. Topluma katkı ver. Gelecekte nasıl bir hayat yaşamak istediğini bugünden planla.”

mesajının verilmesi gerektiğini savunuyor.

“Gelecek Kendiliğinden Oluşmuyor”

Çalışır’ın değerlendirmesinde tasarruf ve yatırım kültürü de önemli bir yer tutuyor.

Geleceğin yalnızca ekonomik koşullar tarafından belirlenmediğini belirten Çalışır, bireylerin kendi gelecekleri üzerinde de önemli bir sorumluluğu bulunduğuna dikkat çekiyor.

Bir insanın gelecekteki yaşam standardı;

eğitim tercihleri, çalışma hayatı, gelir düzeyi, tasarruf alışkanlığı, yatırım kararları ve risk yönetimi gibi birçok faktörün birleşiminden oluşuyor.

Bu nedenle finansal okuryazarlığın erken yaşlarda kazandırılması gerektiğine işaret eden Çalışır, ekonomik kararların yalnızca uzmanların veya kurumların sorumluluğunda olmadığını, bireylerin de kendi mali gelecekleri konusunda bilinçlenmeleri gerektiğini vurguluyor.

“Toplumların Kültürü, Sahip Oldukları Kurumlarla Birlikte Değişir”

Selma Çalışır’ın yazısındaki en dikkat çekici tespitlerden biri de kurumlarla kültür arasındaki ilişkiye yönelik.

Çalışır’a göre toplumlar yalnızca ekonomik göstergeler üzerinden değişmiyor.

Sosyal güvenlik sistemleri, eğitim kurumları, emeklilik modelleri, tasarruf alışkanlıkları ve yatırım kültürü de toplumun düşünce biçimini dönüştürüyor.

Eskiden yaşlılık daha çok aile içerisinde çözülmesi gereken bir mesele olarak görülürken, modern sosyal güvenlik sistemleriyle birlikte devletin ve kurumların sorumluluğu arttı.

Daha sonra bireysel emeklilik ve yatırım kültürünün gelişmesiyle birlikte bireyin kendi geleceği için sorumluluğu da daha fazla önem kazandı.

Aynı dönüşüm eğitim alanında da yaşandı.

Eskiden üniversite toplumun küçük bir kesimine hitap ederken, zaman içerisinde yükseköğretim geniş kitlelerin ulaşabildiği bir yapıya dönüştü.

Çalışır’a göre şimdi yapılması gereken, bu yaygınlaşmanın nitelik ve toplumsal faydayla desteklenmesi.

“Gerçek Zenginlik Sadece Gelirden İbaret Değil”

Selma Çalışır, ekonomik gelişmişliğin yalnızca kişi başına düşen gelirle ölçülemeyeceğini de vurguluyor.

Bir toplumun gerçek zenginliğinin;

gençlerinin ne kadar umutlu olduğu,

insanlarının ne kadar iyi eğitim aldığı,

çalışanların geleceğe ne kadar güvenle baktığı,

emeklilerin ne kadar huzurlu yaşayabildiği

ve

bireylerin ne kadar özgür düşünebildiğiyle de ölçülmesi gerektiğini ifade ediyor.

Bu bakış açısı, ekonomik kalkınmayı insan hayatının bütün dönemleriyle birlikte ele alan daha geniş bir anlayışı ortaya koyuyor.

“Medeniyet, Yarını Düşünebilme Kültürüdür”

Selma Çalışır’ın değerlendirmesinde öne çıkan ana fikirlerden biri ise gelecek planlamasının yalnızca bireysel değil, toplumsal bir kültür meselesi olduğu.

Çalışır, medeniyet kavramını yalnızca ekonomik büyüme, teknoloji veya fiziksel altyapıyla sınırlamıyor.

Ona göre medeniyet aynı zamanda insanın geleceğini planlayabilme kapasitesi.

Bir toplum;

çocuklarının eğitimini,

gençlerinin istihdamını,

çalışanlarının sosyal güvenliğini,

emeklilerinin yaşam standardını

ve gelecek kuşakların ekonomik güvenliğini

birlikte düşünmek zorunda.

Bu nedenle eğitim ve emeklilik, birbirinden bağımsız iki konu değil.

Her ikisi de insan hayatının farklı dönemlerini kapsayan büyük bir yaşam döngüsünün parçaları.

Çalışır: “Çocuklarımıza Sadece Bugünü Değil, Yarını da Öğretmeliyiz”

Selma Çalışır’ın ortaya koyduğu perspektif, özellikle genç kuşakların geleceğe hazırlanması açısından dikkat çekiyor.

Çalışır’a göre çocuklara yalnızca akademik başarı kazandırmak yeterli değil.

Onlara aynı zamanda;

finansal okuryazarlık, tasarruf alışkanlığı, üretim bilinci, sorgulama kültürü, sosyal sorumluluk ve uzun vadeli planlama becerileri kazandırılması gerekiyor.

Çünkü hayat yalnızca okuldan mezun olup bir işe girmekten ibaret değil.

İnsan hayatı;

eğitim, çalışma, aile, tasarruf, yatırım, sosyal yaşam, yaşlanma ve emeklilik gibi birbirine bağlı aşamalardan oluşuyor.

Her aşamada alınan karar, sonraki dönemi etkiliyor.

Selma Çalışır’ın Mesajı: Geleceği Bugünden Kurmak

Ekonomi ve mali müşavirlik alanındaki uzmanlığının yanı sıra bağımsız denetçi, kooperatif dış denetçisi, bilirkişi ve konkordato komiseri olarak farklı alanlarda görev yapan Selma Çalışır, emeklilik ve üniversite üzerine yaptığı değerlendirmeyle ekonomik konuların yalnızca rakamlardan ibaret olmadığını ortaya koyuyor.

Çalışır’ın yaklaşımında ekonomi;

insan hayatı, eğitim, gelecek planlaması, sosyal güvenlik ve yaşam kalitesiyle birlikte ele alınıyor.

Bu yönüyle değerlendirme, “Ne zaman emekli olacağız?” veya “Kaç yıl üniversite okuyacağız?” sorularının ötesine geçerek daha temel bir soruya işaret ediyor:

“Nasıl bir gelecek istiyoruz ve o geleceği bugünden kurmak için ne yapıyoruz?”

Çalışır’ın mesajı burada oldukça net:

Gelecek kendiliğinden oluşmuyor.

Bugün alınan eğitim kararı, yarının mesleğini;

bugün yapılan tasarruf, geleceğin ekonomik güvencesini;

bugün verilen eğitim, yarının toplumunu;

bugün oluşturulan sosyal politikalar ise gelecek kuşakların yaşam standardını belirliyor.

Ve belki de bütün bu tartışmaların ortak noktasında tek bir gerçek bulunuyor:

Bir toplumun gerçek zenginliği yalnızca ne kadar kazandığıyla değil, kazandığı refahı insanlarının geleceğine ne kadar güvenle taşıyabildiğiyle ölçülür.

Selma Çalışır’ın emeklilikten üniversiteye, sosyal güvenlikten tasarrufa uzanan değerlendirmesi de tam olarak bu noktaya dikkat çekiyor:

İnsana yalnızca bugünü yaşatmak yetmez. İnsana yarını planlayabileceği güveni, bilgiyi ve imkânı da vermek gerekir.

Çünkü medeniyet biraz da insanın yalnızca bugününü değil, yarınını da düşünebilme kültürüdür.