İNSAN NEYLE YAŞAR?

Bursa Vatan Medya Gurubu köşe yazarı Fatma Elalmış makalesinde;

İnsan, sahip olduğunu sandığı değerlerle değil, uğruna ayağa kalkabildiği değerlerle yaşar. Bu yüzden Cicero’nun o sarsıcı sözü yüzyılları aşarak bugün hâlâ kulağımızda çınlar: “İnsan savunmadığı değeri zamanla kaybeder.” Bu cümle yalnızca bireysel bir uyarı değil, aynı zamanda toplumların kaderini belirleyen sessiz bir yasadır.

Bir değeri benimsemek kolaydır; onu dile getirmek bile çoğu zaman zahmetsizdir. Zor olan, o değer tehdit altındayken susmamaktır. Çünkü değerler, korunmadıkları anda yavaş yavaş aşınır. Tıpkı kullanılmayan bir kasın güçsüzleşmesi gibi, savunulmayan ilkeler de zamanla anlamını yitirir. Başlangıçta küçük bir taviz verilir, ardından bir sessizlik gelir. O sessizlik büyür, alışkanlığa dönüşür. Ve bir gün bakarsınız ki, bir zamanlar “asla vazgeçmem” dediğiniz şeyler artık hayatınızda yoktur.

Bugün birçok insan adaletin, özgürlüğün, dürüstlüğün önemli olduğunu söyler. Ancak mesele bu değerler zarar gördüğünde ortaya çıkar. Haksızlık karşısında susan bir toplum, aslında o haksızlığın ortağı hâline gelir. Dürüstlüğü savunmayan biri, yalanın normalleşmesine zemin hazırlar. Özgürlüğü korumayanlar ise, eninde sonunda kendi seslerinin de kısılmasına şaşırmamalıdır.

Değerler, soyut kavramlar değildir; onlar eylem ister. Bir düşünceyi gerçekten sahiplenmek, onu gerektiğinde savunabilmeyi göze almakla mümkündür. Bu bazen bir bedel ödemeyi gerektirir: dışlanmak, eleştirilmek, yalnız kalmak… Ama savunulmayan her değer, bedeli daha ağır bir kayba dönüşür. Çünkü kaybedilen şey yalnızca bir ilke değil, o ilkenin şekillendirdiği karakterdir.

Toplumlar da bireyler gibi sınanır. Eğer bir toplum, ortak değerlerini koruma cesaretini gösteremezse, zamanla o değerler sadece kitap sayfalarında kalan nostaljik ifadeler hâline gelir. Oysa yaşayan değerler, insanların gündelik hayatında karşılık bulan, gerektiğinde uğruna mücadele edilen değerlerdir.

Belki de en tehlikelisi, değer kaybının fark edilmeden gerçekleşmesidir. Çünkü bu kayıp ani değil, yavaş ve sinsidir. İnsan alışır. Önce küçük bir yanlış görmezden gelinir, sonra daha büyüğü. Bir süre sonra yanlış, sıradanlaşır. Ve en sonunda, doğruyu hatırlamak bile zorlaşır.

Cicero’nun sözü tam da bu yüzden çarpıcıdır. Çünkü bize şunu hatırlatır: Değerler, sahip olunan değil, sürekli korunması gereken şeylerdir. Eğer onları savunmazsak, onlar da bizi terk eder.

Bu yüzden mesele, hangi değerlere inandığımız değil; o değerler için ne kadar ileri gidebildiğimizdir. Çünkü insanı insan yapan, yalnızca düşündükleri değil, gerektiğinde o düşünceler uğruna gösterdiği cesarettir.