Anadolu: Sessizliğin İçinde Konuşan Bir Medeniyet

Bursa Vatan Medya Grubu Köşe Yazarı – Gezgin Yazar Yücel Akyürekli

Anadolu, tek bir kelimeyle anlatılamayacak kadar derin, tek bir cümleye sığmayacak kadar zengin bir hikâyedir. Üzerinde yürüdüğümüz her taşın altında bir dua, geçtiğimiz her yol ayrımında bir hatıra saklıdır. Bu topraklar, yalnızca coğrafi bir alan değil; yüzyılların birikimiyle şekillenmiş yaşayan bir hafızadır. Anadolu’yu anlamak için yüksek sesle konuşmaya, iddialı cümleler kurmaya gerek yoktur. Bazen durmak, bazen susmak ve biraz dinlemek yeterlidir.

Bu coğrafyada kültür, raflarda duran kitapların satır aralarında değil; tandır başında pişen ekmeğin kokusunda, imeceyle kurulan sofralarda, sabah ezanıyla uyanan köylerin sessizliğinde yoğrulmuştur. Bilgelik burada çoğu zaman söze dökülmez; yaşanır. Hayatın içinden süzülerek nesilden nesile aktarılır. Büyük öğretiler, küçük davranışların içine gizlenmiştir.

Bir yanda bağlamanın tellerine karışan bozlak, diğer yanda kilimlere ilmek ilmek işlenen sessiz çığlıklar vardır. Anadolu kültürü, tam da bu zıtlıkların ahengidir. Acıyı da sevinci de abartmadan yaşar. Düğünde halayla coşan omuzlar, cenazede aynı omuzlarda sessizce ağlamayı bilir. Çünkü Anadolu’da hayat, paylaşınca anlam kazanır. Burada sevinç de keder de bireysel değil, müşterektir.

“Komşu açken tok yatılmaz” sözü, bir öğüt olmaktan çok öte; yaşanmışlığın, tecrübenin ve vicdanın damıtılmış hâlidir. Bu cümle, yazılı bir kural değil; Anadolu insanının içselleştirdiği bir yaşam biçimidir. Kapıların kilitlenmediği zamanlardan, sofraya bir tabak fazla konulan günlerden süzülüp gelmiştir.

Anadolu insanının zarafeti, çoğu zaman söylenmeyen yerlerde saklıdır. Misafirin önüne uzatılan bir tas sıcak çorba, kapı önüne sessizce bırakılan bir tabak yemek, “üşüme” diye omza atılan bir hırka… Bunlar büyük lafların değil, büyük yüreklerin işidir. Gösterişten uzak ama derinliklidir. Modern zamanların hızına, tüketim alışkanlıklarına ve bireyselliğin dayatmalarına rağmen hâlâ ayakta kalabilmiş bu incelik, Anadolu kültürünün belki de en güçlü, en dirençli tarafıdır.

Bugün şehirler büyüdükçe, beton yükseldikçe Anadolu’nun geride kaldığı sanılıyor. Oysa Anadolu, hiçbir yere gitmedi. Hâlâ bir türkünün nakaratında, bir annenin evladına ettiği duada, bir çocuğun bayram sabahı öptüğü elde yaşamaya devam ediyor. Apartman dairelerinde bile, bir fincan kahvenin yanında edilen samimi bir sohbetle kendini hatırlatıyor.

Mesele, Anadolu’yu nerede aradığımızdır. Çünkü Anadolu, haritalarda çizili sınırların içinde değil; insanın vicdanında, hafızasında ve gündelik hayatın küçük ama anlamlı ayrıntılarında saklıdır. Onu kaybetmek için uzaklaşmaya gerek yoktur; görmezden gelmek yeterlidir. Hatırlamak ise, hâlâ mümkün ve hâlâ bizim elimizdedir.

Anadolu, susarak anlatır. Dinlemeyi bilen için ise hâlâ çok şey söyler.